ถ้าถามช่างซ่อมมือถือว่าบนโต๊ะขาดอะไรไม่ได้ "Flux" (ฟลักซ์) ต้องติดอันดับต้น ๆ แน่นอน ไม่ว่าจะบอลขาชิป ลอกตะกั่ว วางชิป หรือแก้จุดเล็ก ๆ แทบทุกงานบัดกรีต้องใช้ Flux เสมอ แต่หลายคนยังสงสัยว่า Flux ทำหน้าที่อะไรกันแน่ ทำไมไม่ใช้แล้วงานออกมาไม่สวย และควรเลือกแบบไหน บทความนี้สรุปให้แบบใช้งานได้จริงหน้าโต๊ะซ่อม
━━━━━━━━━━━━━━━━ 1) Flux คืออะไร ━━━━━━━━━━━━━━━━
Flux คือสารช่วยบัดกรี มักทำจากยางสน (Rosin) หรือเรซินสังเคราะห์ ผสมสารกระตุ้น (Activator) และตัวทำละลาย ใช้ทาบริเวณที่จะบัดกรีก่อนให้ความร้อน เพื่อให้ตะกั่วละลายแล้ว "เปียก" เกาะติดผิวโลหะได้ดี
ผิวโลหะบนบอร์ด ขาชิป และแพดทองแดง จะมีชั้นออกไซด์ (สนิมบาง ๆ ที่มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น) เกาะอยู่เสมอ และยิ่งโดนความร้อนก็ยิ่งเกิดออกไซด์เร็วขึ้น ชั้นนี้คือสาเหตุที่ตะกั่วไม่ยอมเกาะ กลายเป็นเม็ดกลิ้งไปมา Flux คือตัวแก้ปัญหานี้
━━━━━━━━━━━━━━━━ 2) หน้าที่ของ Flux มี 4 อย่าง ━━━━━━━━━━━━━━━━
• ล้างออกไซด์ — กัดชั้นออกไซด์บนผิวโลหะออก ให้ผิวสะอาดพร้อมบัดกรี • กันออกไซด์ระหว่างเป่า — เคลือบผิวไว้ไม่ให้สัมผัสอากาศตอนร้อน จึงไม่เกิดออกไซด์ใหม่ • ช่วยตะกั่วไหลตัว — ลดแรงตึงผิว ทำให้ตะกั่วไหลเข้าหาแพด เม็ดบอลกลม ไม่ติดกันเป็นก้อน • ช่วยนำความร้อน — ความร้อนกระจายทั่วจุดงานสม่ำเสมอขึ้น ใช้ลมร้อนน้อยลง
━━━━━━━━━━━━━━━━ 3) Flux มีกี่แบบ แบบไหนเหมาะกับงานมือถือ ━━━━━━━━━━━━━━━━
Flux แบบเจล/ครีม (หลอดฉีด) — เนื้อเหนียวข้น ทาแล้วอยู่กับที่ ไม่ไหลหนีตอนเป่าลมร้อน และช่วยยึดชิปไม่ให้เลื่อนตอนวาง จึงเป็นแบบที่เหมาะกับงานซ่อมบอร์ดมือถือที่สุด ใช้ได้ทั้งบอลขาชิป BGA วางชิป ลอกตะกั่ว และงานหัวแร้ง
Flux แบบน้ำ/ปากกา — เนื้อเหลว ซึมเข้าซอกเล็ก ๆ ได้ดี เหมาะกับงานจุดเล็ก ขาคอนเน็กเตอร์ หรือบัดกรีสายไฟ แต่ไม่ช่วยยึดชิปและระเหยเร็ว จึงไม่เหมาะกับงานลมร้อนนาน ๆ
ยางสนก้อน/ผง — แบบดั้งเดิม ใช้กับงานหัวแร้งทั่วไป คราบเยอะและเหนียว ไม่แนะนำสำหรับบอร์ดมือถือที่ชิ้นส่วนเล็กและถี่
อีกเรื่องที่ควรรู้คือฉลาก "No-Clean" หมายถึงคราบที่เหลือไม่กัดกร่อนบอร์ด ไม่จำเป็นต้องล้างในงานโรงงาน แต่สำหรับงานซ่อมมือถือ ช่างส่วนใหญ่ยังเช็ดคราบออกเสมอ เพราะคราบเหนียวจะดักฝุ่น และอาจรบกวนการวัดค่าหรือจุดสัญญาณได้
━━━━━━━━━━━━━━━━ 4) วิธีใช้ Flux ให้ได้งานสวย ━━━━━━━━━━━━━━━━
ขั้นที่ 1 — ทำความสะอาดจุดงานก่อน เช็ดคราบเก่า ฝุ่น และน้ำยาอื่นออกด้วยแอลกอฮอล์ IPA
ขั้นที่ 2 — บีบ Flux ออกมาเล็กน้อย ทาบาง ๆ ให้คลุมทุกขาหรือทุกแพดที่จะบัดกรี
ขั้นที่ 3 — ให้ความร้อน (ลมร้อนหรือหัวแร้ง) ตามปกติ Flux จะละลายและทำงานพร้อมตะกั่ว
ขั้นที่ 4 — ถ้าต้องเป่าซ้ำหลายรอบ ให้เติม Flux ใหม่ทุกครั้ง เพราะ Flux เก่าที่โดนความร้อนแล้วจะหมดฤทธิ์และเริ่มไหม้
ขั้นที่ 5 — งานเสร็จแล้วเช็ดคราบด้วย IPA และผ้าไร้ฝุ่น ตรวจดูใต้กล้องว่าไม่มีคราบค้างหรือเม็ดตะกั่วเล็ก ๆ หลงเหลือ
━━━━━━━━━━━━━━━━ 5) Flux กับงานที่ช่างทำบ่อย ━━━━━━━━━━━━━━━━
• บอลขาชิป — ทา Flux บาง ๆ ก่อนปาดตะกั่วเหลว และทาอีกครั้งก่อนเป่ารอบสองให้เม็ดบอลกลม • วางชิปลงบอร์ด — Flux เจลช่วยยึดชิปไว้ และตอนตะกั่วละลาย ชิปจะดึงตัวเองเข้าที่พอดี (ถ้าใช้ปริมาณพอดี) • ลอกตะกั่วเก่า — ทา Flux แล้วใช้ลวดซับตะกั่วลากคู่กับหัวแร้ง ตะกั่วจะไหลเข้าลวดง่ายขึ้นมาก ไม่ต้องกดแรงจนแพดหลุด • แก้ขาชิปช็อต — ทา Flux แล้วลากหัวแร้งผ่าน ตะกั่วส่วนเกินจะแยกตัวออกจากกันเอง
━━━━━━━━━━━━━━━━ 6) ข้อควรระวัง ━━━━━━━━━━━━━━━━
• Flux ไหม้ดำ มีควันเยอะ — แปลว่าร้อนเกินหรือเป่านานเกิน ให้ลดความร้อนหรือเติม Flux ใหม่ อย่าฝืนเป่าต่อ • อย่าใช้ Flux เยอะเกินไป — ชิปจะลอยและเลื่อน Flux เดือดเป็นฟองดันเม็ดตะกั่วกระเด็นไปช็อตจุดอื่น • อย่าใช้น้อยเกินไป — ตะกั่วไม่ไหล เม็ดบอลไม่กลม และเสี่ยงบอลติดกัน • ระวัง Flux ปลอมหรือเกรดต่ำ — มักควันเยอะ เหม็นฉุน ไหม้เร็ว และทิ้งคราบดำล้างยาก ควรซื้อจากร้านที่ไว้ใจได้ • เก็บในที่เย็น ไม่โดนแดด ปิดฝาหลอดทุกครั้ง ถ้าเนื้อแห้งแข็งหรือแยกชั้น ควรเปลี่ยนหลอดใหม่ • อย่าให้ Flux เข้ากล้อง ลำโพง หรือช่องไมค์ เพราะเป็นคราบเหนียวที่ล้างออกยาก
━━━━━━━━━━━━━━━━ สรุป ━━━━━━━━━━━━━━━━
Flux ไม่ใช่ของเสริม แต่เป็นหัวใจของงานบัดกรีทุกงาน ช่วยล้างออกไซด์ กันออกไซด์ ช่วยตะกั่วไหล และช่วยนำความร้อน สำหรับร้านซ่อมมือถือ แนะนำให้มี Flux แบบเจลหลอดฉีดคุณภาพดีเป็นตัวหลัก ใช้บาง ๆ พอคลุมจุดงาน เติมใหม่ทุกครั้งที่เป่าซ้ำ และเช็ดคราบให้สะอาดหลังงานเสร็จ งานจะออกมาสวย ไม่ช็อต และลดงานเคลมได้มาก
IC Man มี Flux คุณภาพดี พร้อมตะกั่วเหลว ลวดซับตะกั่ว และเครื่องมือช่างซ่อมมือถือครบ สอบถามหรือสั่งซื้อได้ทาง LINE ของร้าน